METODY NAUCZANIA JĘZYKÓW OBCYCH

Opracowała: Anna Bojarska

Zaplanowanie kursu językowego oznacza jednocześnie konieczność wyboru metody nauczania. Dlatego, przygotowując kurs, decyzje dotyczące metody pracy należy podjąć dość wcześnie. Metody omówione poniżej są do dziś stosowane w praktyce nauczania języków obcych.

Ø METODY KONWENCJONALNE

Są one uważane za metody tradycyjne. Niemniej bardzo wiele z ich zawartości zapożyczyły nowsze i najnowsze metody.

Oto podstawowe metody konwencjonalne:

· Metoda bezpośrednia

Jest to jedna z najstarszych metod stosowana od czasów greckich nauczycieli-niewolników w Rzymie aż do chwili obecnej. Metoda ta za główny cel nauki uznaje umiejętność prowadzenia rozmowy. Jest również nazywana metodą konwersacyjną. Podstawowy sposób nauczania to włączenie ucznia do uczestnictwa w naturalnych rozmowach toczących się w języku obcym. Nauczyciel używa naturalnych zdań w naturalnym tempie i naturalnych sytuacjach. Jedyną pomocą w zrozumieniu jego wypowiedzi jest kontekst i sytuacja, w której odbywa się rozmowa. Metoda ta opiera się na silnym przekonaniu o roli żywego języka.

· Metoda gramatyczno-tłumaczeniowa

Za podstawowy cel nauki metoda ta uznaje takie opanowanie systemu gramatycznego i słownictwa języka obcego, które umożliwia samodzielne czytanie i zrozumienie tekstów. Aby to osiągnąć czytane są teksty w języku obcym i tłumaczone na język ojczysty. Pomocne są tu uproszczone teksty napisane przez autorów podręczników lub też adaptowane teksty literackie. Metoda ta opiera się a przekonaniu o roli komentarzy gramatycznych i tekstu dydaktycznego jako podstawy nauczania oraz o wiodącej roli sprawności czytania i tłumaczenia w poznaniu i utrwalaniu nowego materiału.

· Metoda audiolingwalna

Metoda ta powstała w czasie II wojny światowej w USA jako najszybszy i najskuteczniejszy sposób nauczenia żołnierzy. Na świecie rozpowszechniła się jako pierwsza naukowa metoda nauczania języków obcych. Za cel nauki metoda uznaje opanowanie czterech sprawności językowych w kolejności od słuchania i mówienia do czytania i pisania. Nawyki językowe wyrabia się mechanicznie poprzez wielokrotne powtarzanie, zapamiętywanie i utrwalanie ćwiczonego materiału. Nauczyciel podaje wzór zdania i wielokrotnie go powtarza, po czym powtarzają go uczniowie. Wielokrotna repetycja wzoru zdaniowego odbywa się po to, aby uniknąć pojawienia się błędu językowego. Należy go unikać za wszelką cenę, gdyż mógłby się on utrwalić jako nawyk. Metoda ta wprowadziła trwałe przekonanie o konieczności jasnego formułowania celów nauczania, doboru materiału językowego i uszeregowania go. Po raz pierwszy wprowadziła więc pojęcie planowania kursu językowego i tworzenia programu nauczania ukierunkowując go na sprawności żywego języka.

· Metoda kognitywna

Metoda ta powstała w latach 70-tych wskutek rewolucji w językoznawstwie dokonanej pod wpływem prac Noama Chomskiego i jego szkoły językoznawstwa transformacyjnego. Podkreśla ona, że język musi mieć charakter twórczy. Posługiwanie się językiem nie jest więc nawykowe, lecz innowacyjne, a zdolność opanowania języka jest u człowieka wrodzona. Metoda kognitywna za cel nauki uznaje wykształcenie kompetencji językowej, dzięki której można zrozumieć i samodzielnie tworzyć nieskończenie wiele poprawnych zdań w języku obcym. Drogą do osiągnięcia kompetencji jest kontakt z językiem obcym w naturalnych sytuacjach, których znaczenie jest dla ucznia zrozumiałe. Wskutek wystawiania ucznia na taki kontakt wytwarza on sobie własne reguły tworzenia zdań. Czyni to metodą prób i błędów. Błąd traktowany jest tu jako czynnik naturalny ponieważ jest to sygnał, że proces w ogóle zachodzi.

Ø METODY NIEKONWENCJONALNE

Najważniejszą ich cechą jest skupienie uwagi na osobie uczącego się, uwzględniając jego poczucie bezpieczeństwa, stylu uczenia się, zainteresowań i preferencji. Metody te zwracają uwagę na to czego się uczymy i jak to robić. Przypominają, że komunikacji uczy się nie tylko umysł, ale także ciało i emocje.

Oto najnowsze z nich:

· Metoda reagowania całym ciałem ( TPR )

Opracowana ona została w latach 70-tych w USA przez Jamesa Ashera. Metoda ta opiera się na założeniu, że uczeniu się i zapamiętywaniu sprzyjają dwa rodzaje zachowania ucznia – milczące przysłuchiwanie się i ruch fizyczny związany z treścią przekazu. Nauczanie w tej metodzie polega na wydawaniu przez nauczyciela prostych poleceń w języku obcym i zademonstrowaniu ich przez niego. Następnie uczniowie mają za zadanie zareagowanie na to polecenie całym ciałem. Metoda ta jest odpowiednia dla zupełnie początkowych etapów nauczania. Znaczna jest też jej rola jako techniki pojedynczych ćwiczeń w środku lekcji, gdy uwaga uczniów spada i należy dostarczyć im nieco ruchu.

· Metoda naturalna

Metoda naturalna, zwana The Natural Approach, autorstwa T. Terrella i S. Krashena, powstała w latach 70-tych w USA. Opiera się na założeniu, że decydująca dla opanowania języka jest tzw. ekspozycja znacząca. Słuchanie wypowiedzi obcojęzycznych, których ogólny sens jest zrozumiały dla ucznia, wynika ze zrozumiałej dla niego sytuacji. W taki właśnie sposób dzieci uczą się skutecznie języka ojczystego. Zakłada się tu oczekiwanie na pierwsze próby mówienia wtedy, kiedy uczeń sam poczuje się do tego gotów. Stosując tą metodę nauczyciel posługuje się prostym ale naturalnym językiem, mówi o tym co dzieje się tu i teraz, stosuje wiele mimiki i gestów, powtarza swą wypowiedź na wiele sposobów, docenia każdą oznakę zrozumienia. Metoda opiera się również na przekonaniu, iż kluczową sprawą dla powodzenia nauki jest wyeliminowanie stresu. Jeśli ekspozycji na język towarzyszą pozytywne emocje, następuje podświadome i spontaniczne przyswajanie tego języka.

Głównymi zadaniami nauczyciela w tej metodzie są więc:

- dostarczenie maksymalnej liczby naturalnych, sensownych, prostych wypowiedzi

- tworzenie atmosfery bezpieczeństwa i akceptacji

Ø PODEJŚCIE KOMUNIKACYJNE

Nie jest ono zaliczane ani do metod konwencjonalnych ani do metod niekonwencjonalnych. Używa się tu określenia podejście. Powstało ono w połowie lat 70-tych. Dziś funkcjonuje jako najpowszechniejsze podejście w nauczaniu języków obcych. Skupia ono uwagę na umiejętność skutecznego porozumiewania się w języku obcym. Celem nauki jest osiągnięcie kompetencji komunikacyjnej rozumianej jako umiejętność porozumiewania się w sposób odpowiadający danej sytuacji. Celem ćwiczeń lekcyjnych jest wytwarzanie rzeczywistej różnicy poziomów informacji między rozmówcami. W podejściu komunikacyjnym po raz pierwszy zwrócono uwagę na to, że nie chodzi o naukę języka obcego jako systemu, ale o naukę umiejętności uzyskiwania i przekazywania informacji.

ŹRÓDŁA:

1. Harmer, J., 2001. “ The Practice of English Language Teaching “.London: Longman.

2. Komorowska, H., 2002. „ Metodyka nauczania języków obcych “. Warszawa: Fraszka Edukacyjna.

3. Richards, J., Rodgers, T., 1986. “ Approaches and Methods in Language Teaching. A Description and Analysis”. Cambridge: CUP.

4. Ur, P., 1996. “ A Course in Language Teaching “. Cambridge: CUP.